Bệnh E. coli ở gà không còn là cái tên xa lạ nhưng luôn là nỗi ám ảnh đối với bất kỳ trang trại chăn nuôi nào. Với thời gian ủ bệnh kéo dài khoảng 10 ngày và các thể bệnh phức tạp, vi khuẩn Escherichia coli có khả năng biến đổi nhanh chóng, gây nhầm lẫn với nhiều bệnh hô hấp khác. Nếu không được kiểm soát kịp thời, tỷ lệ tử vong ở gà con có thể lên tới 70-80%, gây thiệt hại kinh tế nghiêm trọng. Bài viết này sẽ cập nhật những kiến thức y tế thú y mới nhất năm 2026 về cách nhận biết, phòng ngừa và phác đồ điều trị tối ưu.
Tổng quan về bản chất vi khuẩn e coli trên gia cầm
Theo SC88, bệnh E. coli (Colibacillosis) là một bệnh nhiễm trùng hệ thống do vi khuẩn Gram âm Escherichia coli gây ra. Khác với các loại vi khuẩn thông thường, E. coli thường trực sẵn trong đường ruột và môi trường, chờ đợi cơ hội khi sức đề kháng của gà giảm sút để tấn công. Bệnh có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi, từ gà con mới nở 1 ngày tuổi cho đến gà đẻ và gà giống trưởng thành.
Vi khuẩn E. coli không chỉ tấn công vào hệ tiêu hóa mà còn có khả năng xâm nhập vào máu (nhiễm trùng huyết), gây viêm màng bao tim, viêm gan, viêm túi khí và viêm khớp. Đặc biệt trong bối cảnh chăn nuôi hiện đại năm 2026, các chủng vi khuẩn này ngày càng có xu hướng kháng kháng sinh mạnh mẽ, đòi hỏi người chăn nuôi phải có kiến thức chuyên môn vững chắc để xử lý.
Nguyên nhân và các con đường lây lan tiềm ẩn
Hiểu rõ nguồn gốc mầm bệnh là chìa khóa để chặn đứng sự lây lan. Vi khuẩn E. coli có khả năng phát tán qua những con đường tinh vi mà người nuôi thường bỏ qua:
- Lây truyền dọc (Từ mẹ sang con): Vi khuẩn xâm nhập từ ống dẫn trứng hoặc buồng trứng của gà mẹ vào bên trong quả trứng. Gà con mới nở đã mang mầm bệnh ngay từ trong phôi.
- Lây truyền ngang (Môi trường): Phân của gia cầm bệnh là nguồn lây chính. Vi khuẩn từ phân nhiễm vào thức ăn, nước uống, chất độn chuồng và sau đó xâm nhập vào cơ thể gà khỏe mạnh qua đường miệng hoặc hô hấp.
- Vệ sinh máy ấp trứng: Nếu máy ấp không được khử trùng đúng cách, nhiệt độ và độ ẩm lý tưởng sẽ biến đây thành lò sản sinh vi khuẩn E. coli khổng lồ, khiến vỏ trứng bị nhiễm chéo.
- Qua đường giao phối: Đây là nguyên nhân phổ biến tại các trang trại gà giống, khiến mầm bệnh lan nhanh trong toàn đàn chỉ sau một thời gian ngắn.
- Yếu tố stress và kế phát: Gà bị nhiễm virus (Newcastle, Gumboro, viêm phế quản truyền nhiễm) sẽ bị suy giảm miễn dịch, tạo điều kiện cho E. coli bùng phát mạnh hơn.
Các triệu chứng điển hình theo từng lứa tuổi
Triệu chứng của bệnh E. coli thường không đặc hiệu và dễ nhầm lẫn với bệnh hen (CRD) hoặc tụ huyết trùng. Tuy nhiên, bà con có thể quan sát các biểu hiện sau:
Dấu hiệu ở gà con (1 – 7 ngày tuổi)
Gà con có biểu hiện bụng sưng to, rốn không hở hoặc viêm rốn đỏ ửng. Gà ủ rũ, kém ăn, lông xù và thường túm tụm lại dưới nguồn nhiệt. Phân lỏng có màu trắng xanh hoặc vàng nhạt, dính quanh hậu môn. Tỷ lệ chết thường tăng cao vào ngày thứ 3 đến ngày thứ 5 sau khi nở.
Dấu hiệu ở gà thịt và gà trưởng thành
Gà thường có biểu hiện khó thở, khò khè do viêm túi khí. Gà gầy nhanh, đi đứng loạng choạng do viêm khớp hoặc bại liệt. Ở gà đẻ, tỷ lệ trứng giảm sút đột ngột, trứng nhỏ, vỏ trứng dễ bị vấy bẩn bởi phân xanh trắng.
Phân tích bệnh tích: 6 thể bệnh thường gặp nhất
Để chẩn đoán chính xác, việc mổ khám tử thi là bước không thể thiếu. Tùy vào vị trí tấn công, vi khuẩn E. coli để lại những dấu ấn khác nhau, cụ thể được những người quan tâm Đá Gà sc88 tổng hợp:
Thể viêm rốn và nhiễm trùng lòng đỏ
Thường thấy nhất ở gà con. Khi mổ khám, lòng đỏ không tiêu (kích thước lớn, màu sắc biến đổi thành nâu đen hoặc xanh xám), có mùi hôi. Thành bụng bị viêm, mạch máu nổi rõ. Đây là kết quả của việc nhiễm trùng từ máy ấp trứng hoặc từ gà mẹ
Thể viêm da (Cellulitis)
Vi khuẩn xâm nhập qua các vết xước trên da (do cắn mổ nhau hoặc mật độ nuôi quá dày). Dưới da vùng đầu, mắt hoặc bụng có sự tích tụ dịch viêm bã đậu màu vàng. Nồng độ khí NH3 cao trong chuồng thường làm trầm trọng thêm thể bệnh này
Thể tiêu chảy cấp tính
Đường ruột bị viêm xuất huyết nhẹ, thành ruột mỏng và chứa nhiều dịch lỏng, bọt khí. Hai manh tràng sưng to, chứa dịch màu trắng đục. Thể này khiến gà mất nước cực nhanh, khô chân và chết do kiệt sức.
Viêm ống dẫn trứng và phúc mạc
Phổ biến ở gà đẻ. Ống dẫn trứng bị viêm, chứa đầy dịch mủ và chất casein (bã đậu). Trứng không đẻ được rụng vào xoang bụng gây viêm phúc mạc nghiêm trọng. Mùi hôi đặc trưng phát ra khi mổ khám vùng bụng.
Thể nhiễm trùng huyết và viêm túi khí
Đây là thể bệnh nguy hiểm nhất. Toàn bộ cơ quan nội tạng bị bao phủ bởi một lớp màng trắng (fibrin). Gan sưng phù, chuyển màu xanh hoặc đồng thau. Túi khí đục, dày lên và chứa nhiều dịch nhầy. Tim thường bị bao phủ bởi lớp màng trắng đục như thạch.
Thể u hạt (Coligranuloma)
Rất hiếm gặp nhưng gây tử vong cao. Trên gan, màng ruột và manh tràng xuất hiện các hạt u nhỏ màu trắng xám, nhìn giống như hạt lao. Điều này phản ánh tình trạng nhiễm trùng mãn tính nghiêm trọng.
Chiến lược phòng bệnh an toàn sinh học hiện đại
Trong chăn nuôi năm 2026, việc lạm dụng kháng sinh để phòng bệnh không còn được khuyến khích do vấn đề kháng thuốc. Thay vào đó, hãy tập trung vào hệ thống phòng thủ đa tầng:
Chăm sóc và quản lý trứng giống
- Thu hoạch trứng nhiều lần trong ngày để giảm thời gian trứng tiếp xúc với phân.
- Khử trùng trứng bằng tia UV hoặc dung dịch sát trùng chuyên dụng ngay sau khi thu hoạch.
- Loại bỏ tuyệt đối những quả trứng nứt, bẩn trước khi đưa vào máy ấp.
Vệ sinh môi trường nuôi dưỡng
- Sát trùng chuồng trại: Áp dụng quy trình “All-in, All-out” (Cùng vào, cùng ra). Sau mỗi lứa, cần để trống chuồng ít nhất 7-10 ngày sau khi đã phun khử trùng bằng Formol 3% hoặc Iodine.
- Xử lý nguồn nước: Vi khuẩn E. coli sống rất lâu trong nước. Cần sục Clo hoặc sử dụng các chế phẩm acid hữu cơ để làm sạch đường ống nước uống định kỳ.
- Kiểm soát mật độ: Đảm bảo không gian thông thoáng để giảm nồng độ khí độc NH3 và H2S – những tác nhân gây tổn thương niêm mạc hô hấp.
Sử dụng chế phẩm sinh học tăng cường
Thay vì dùng kháng sinh sớm, hãy bổ sung Men vi sinh (Probiotics) chứa các chủng như Bacillus subtilis hay Lactobacillus vào thức ăn. Những lợi khuẩn này sẽ cạnh tranh vị trí bám dính và tiêu diệt E. coli ngay trong đường ruột. Bổ sung thêm Vitamin C và Điện giải để giúp gà chống chọi với stress nhiệt.
Phác đồ điều trị bệnh e coli cập nhật mới nhất
Khi đàn gà đã nhiễm bệnh, việc điều trị cần tuân thủ nguyên tắc: Nhanh – Đúng – Đủ. Cần làm kháng sinh đồ nếu có điều kiện để chọn loại thuốc nhạy nhất.
Các loại thuốc đặc trị hiệu quả
Các nhóm kháng sinh vẫn còn hiệu quả cao đối với E. coli bao gồm: Colistin, Enrofloxacin, Ceftiofur, Fosfomycin, và Gentamycin.
- Genta-Colenro: Pha 100g với 100 lít nước, dùng liên tục 3 ngày.
- Terra-Colivet: 100g cho 500kg thể trọng, dùng trong 3 ngày để khống chế tiêu chảy.
- Ampiseptryl: Hiệu quả cao đối với các thể nhiễm trùng huyết.
Phác đồ điều trị cụ thể cho từng trường hợp
Đối với gà con bị viêm rốn, nhiễm trùng lòng đỏ
Sử dụng phương pháp tiêm dưới da cổ với hỗn hợp Lincomycin + Spectinomycin kết hợp với Vitamin B-Complex. Liều lượng nên tuân theo chỉ dẫn nhưng cần tiêm dứt điểm trong 2-3 ngày đầu đời để giữ đầu con.
Đối với gà thịt và gà đẻ (Trường hợp nặng)
Khi gà đã bỏ ăn, việc pha thuốc vào nước thường ít hiệu quả. Cần can thiệp bằng đường tiêm bắp từ 3-5 ngày:
- Colinorcin: 1ml/5kg thể trọng.
- Vimetryl 5%: 1ml/3-5kg thể trọng.
- Vimexyson C.O.D: 1ml/5kg thể trọng.
Hồi sức sau điều trị (Bắt buộc)
Sau khi dùng kháng sinh, hệ vi sinh đường ruột của gà bị phá hủy hoàn toàn. Bà con cần:
- Dùng giải độc gan thận cấp tốc để đào thải dư lượng kháng sinh.
- Bổ sung Men tiêu hóa sống cao tỏi hoặc Vime subtyl liên tục 3-5 ngày.
- Dùng Aminovit (100g/500 lít nước) để gà nhanh phục hồi tăng trọng.
Những lưu ý vàng để tránh tái phát bệnh e coli
Bệnh E. coli rất dễ tái phát nếu môi trường không được cải thiện. Một sai lầm phổ biến là chỉ điều trị bằng thuốc mà không dọn dẹp chuồng trại. Vi khuẩn trong chất độn chuồng sẽ nhanh chóng xâm nhập trở lại ngay khi ngừng thuốc.
Hãy nhớ rằng: “Phòng bệnh hơn chữa bệnh”. Một quy trình chăn nuôi khép kín, nguồn thức ăn sạch và lịch sát trùng định kỳ chính là “vắc xin” tốt nhất để bảo vệ đàn gà trước sự tấn công của vi khuẩn E. coli.
Hy vọng những thông tin chuyên sâu trên sẽ giúp bà con có cái nhìn tổng thể và chính xác nhất về bệnh E. coli ở gà để bảo vệ trang trại của mình. Chúc bà con chăn nuôi thành công và đạt năng suất kinh tế cao nhất trong năm 2026!
